هجوم فناوری به سالمندان؛ وقتی تکنولوژی از انسان جلو میزند
تا حالا به این فکر کردهاید که چیزی که برای ما فقط چند کلیک ساده است، ممکن است برای یک سالمند شبیه حل کردن یک معمای پیچیده باشد؟
چند وقت پیش در یکی از جلسات کوچینگم، مراجعی داشتم که درباره پدرش صحبت میکرد. مردی حدوداً ۷۰ ساله که همیشه کارهایش را خودش انجام میداد؛ از پرداخت قبض گرفته تا خریدهای روزمره. اما از وقتی بیشتر خدمات بانکی و اداری به اپلیکیشنها منتقل شده بود، کمکم احساس میکرد دیگر از پس کارهای ساده هم برنمیآید.
جملهای گفت که هنوز در ذهنم مانده است:
«پدرم گفت انگار دنیا تصمیم گرفته بدون من ادامه بده.»
همین یک جمله باعث شد بیشتر به موضوع هجوم فناوری به سالمندان فکر کنم. واقعاً مشکل از سالمندان است یا از سرعتی که فناوری با آن پیش میرود؟
فناوری؛ دوست یا دشمن؟
اگر منصف باشیم، فناوری زندگی را راحتتر کرده است. امروز با چند لمس روی صفحه موبایل میتوانیم خرید کنیم، قبض پرداخت کنیم، با پزشک صحبت کنیم یا با کسی که هزار کیلومتر دورتر است تماس تصویری بگیریم.
اما یک سؤال مهم وجود دارد.
اگر کسی نتواند از این ابزارها استفاده کند، آیا این پیشرفت همچنان به نفع اوست؟
به نظرم اینجاست که هجوم فناوری به سالمندان خودش را نشان میدهد. نه به این معنا که فناوری چیز بدی است؛ بلکه چون سرعت تغییرات آنقدر زیاد شده که خیلیها فرصت همراه شدن با آن را پیدا نکردهاند.
سالمندان تنبل نیستند
گاهی میشنوم که میگویند: «خب یاد بگیرند دیگر.»
اما واقعیت این است که یاد گرفتن در ۲۰ سالگی با ۷۵ سالگی یکسان نیست.
کاهش بینایی، ضعف حافظه، استرس خراب کردن گوشی یا نگرانی بابت کلاهبرداری اینترنتی، همه دست به دست هم میدهند تا یک کار ساده برای سالمند تبدیل به یک چالش بزرگ شود.
استیو جابز جمله معروفی دارد:
«فناوری بهتنهایی کافی نیست؛ فناوری زمانی ارزشمند است که با علوم انسانی و درک انسان ترکیب شود.»
به نظرم این جمله دقیقاً درباره سالمندان هم صدق میکند. اگر فناوری انسان را نادیده بگیرد، دیگر اسمش پیشرفت نیست.
شکافی که هر روز عمیقتر میشود
چند سال پیش اگر سالمندی کار با گوشی بلد نبود، اتفاق خاصی نمیافتاد.
امروز اما داستان فرق کرده است.
نوبت پزشک، انتقال پول، خرید بلیت، پرداخت قبوض، حتی دیدن جواب آزمایش… همه چیز به سمت آنلاین شدن رفته است.
این یعنی اگر کسی مهارت دیجیتال نداشته باشد، کمکم از بسیاری از خدمات روزمره هم دور میشود.
اینجاست که هجوم فناوری به سالمندان فقط یک موضوع تکنولوژی نیست؛ بلکه به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود.
چیزی که بیشتر از آموزش لازم است
در همان جلسه کوچینگ، به مراجع گفتم:
«به جای اینکه هر بار خودت کارهای پدرت را انجام بدهی، یک بار با حوصله کنارش بنشین و یادش بده.»
چند هفته بعد دوباره همدیگر را دیدیم.
با لبخند گفت: «الان خودش برای نوهاش استیکر میفرستد!»
شاید از بیرون اتفاق کوچکی باشد، اما برای آن پدر یعنی دوباره احساس استقلال.
به نظرم سالمندان بیشتر از آموزش، به صبوری احتیاج دارند.
طراحی برای همه، نه فقط جوانها
گاهی مشکل از خود نرمافزارهاست.
فونتهای ریز، دکمههای کوچک، منوهای پیچیده و اصطلاحات تخصصی حتی برای بعضی جوانها هم گیجکنندهاند؛ چه برسد به کسی که اولین تجربهاش با گوشی هوشمند را پشت سر میگذارد.
شرکتها اگر واقعاً میخواهند محصول خوبی بسازند، باید سالمندان را هم جزو کاربران اصلی خود بدانند.
همانطور که دونالد نورمن، متخصص طراحی تجربه کاربری، میگوید:
«طراحی خوب، طراحیای است که خودش را توضیح میدهد.»
اگر برای استفاده از یک اپلیکیشن به کلاس آموزشی نیاز باشد، احتمالاً اشکال از کاربر نیست؛ از طراحی است.
خانواده نقش پررنگی دارد
هیچ آموزشگاهی جای خانواده را نمیگیرد.
گاهی کافی است نوهای ده دقیقه کنار مادربزرگش بنشیند و چند بار مراحل را با هم تمرین کنند.
بدون غر زدن.
بدون اینکه بگوییم «ای بابا، این هم بلد نیستی؟»
همین برخوردهاست که باعث میشود بعضی سالمندان برای همیشه از فناوری فاصله بگیرند.
آیندهای که باید برای همه باشد
جمعیت سالمندان در بسیاری از کشورها رو به افزایش است. بنابراین موضوع هجوم فناوری به سالمندان هر سال مهمتر خواهد شد.
اگر امروز برای آموزش، طراحی مناسب و دسترسپذیری فکر نکنیم، فردا شکاف بزرگتری میان نسلها ایجاد میشود.
فناوری زمانی موفق است که زندگی همه را بهتر کند؛ نه فقط کسانی را که از کودکی با اینترنت بزرگ شدهاند.
جمعبندی
من فکر میکنم مسئله اصلی این نیست که سالمندان با فناوری مشکل دارند.
مسئله این است که ما گاهی فراموش میکنیم فناوری باید خودش را با انسان تطبیق دهد، نه همیشه انسان با فناوری.
اگر کمی بیشتر آموزش بدهیم، کمی بیشتر صبور باشیم و محصولات سادهتری طراحی کنیم، هجوم فناوری به سالمندان دیگر یک تهدید نخواهد بود؛ بلکه فرصتی میشود تا این نسل هم با خیال راحت از مزایای دنیای دیجیتال استفاده کند.
شاید بد نباشد دفعه بعد که دیدیم پدر، مادر یا پدربزرگ و مادربزرگمان برای کار با گوشی از ما کمک میخواهند، به جای اینکه گوشی را از دستشان بگیریم، چند دقیقه وقت بگذاریم و یادشان بدهیم. گاهی همین چند دقیقه، بیشتر از هر فناوریای ارزش دارد.
