موسیقیدرمانی سالمندان مبتلا به آلزایمر و پارکینسون
موسیقی زبان جهانی احساسات است و حتی بدون کلمات، میتواند خاطرات را بیدار کند و آرامش بیاورد. سالمندانی که با بیماریهای عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون زندگی میکنند، اغلب با مشکلات حافظه، اضطراب، افسردگی و کاهش توان حرکتی روبهرو میشوند. موسیقیدرمانی سالمندان روشی علمی و لذتبخش است که کیفیت زندگی این گروه را افزایش میدهد و آنها را فعالتر و شادابتر نگه میدارد.
موسیقیدرمانی چیست؟
در موسیقیدرمانی، درمانگر با برنامهای هدفمند، از گوش دادن به موسیقی، آوازخوانی، نواختن ساز یا حرکات موزون استفاده میکند تا مهارتهای شناختی، حرکتی و اجتماعی سالمند تقویت شود. این روش با گوش دادن معمولی به موسیقی فرق دارد، چون هر فعالیت با هدف درمانی خاص طراحی میشود.
موسیقیدرمانی و آلزایمر
فعالسازی حافظه
بیماران آلزایمری در طول بیماری، بخشهایی از مغز را از دست میدهند اما نواحی مرتبط با موسیقی دیرتر دچار آسیب میشوند. وقتی سالمند آهنگهای آشنای دوران جوانیاش را میشنود، مسیرهای عصبی فعال میشوند و خاطرات زنده برمیگردند. یک سالمند ممکن است پس از شنیدن آهنگ محبوبش، چهره یک دوست قدیمی یا محل خاصی را به یاد آورد.
کاهش اضطراب و بیقراری
آهنگهای آرام، ریتم قلب و تنفس را متعادل میکنند. بسیاری از مراکز مراقبت سالمندان گزارش میکنند که پخش موسیقی ملایم در ساعات عصر، بیقراری بیماران آلزایمری را تا ۴۰ درصد کاهش میدهد.
افزایش تعامل اجتماعی
برگزاری جلسات آواز گروهی یا نواختن ساز در جمع، سالمندان را به تعامل و گفتوگو ترغیب میکند. این ارتباطها حس تنهایی را کاهش میدهد و روحیه را تقویت میکند.
بررسی تاثیر موسیقی درمانی بر سلامت روان سالمندان مبتلا به آلزایمر
موسیقیدرمانی و پارکینسون
بهبود هماهنگی حرکتی
پارکینسون باعث لرزش و کندی حرکت میشود. موسیقی با ریتم مشخص به مغز کمک میکند تا حرکات هماهنگتر انجام شوند. بسیاری از بیماران هنگام راه رفتن با موسیقی ریتمیک، تعادل و سرعت بیشتری پیدا میکنند.
ایجاد انگیزه برای فعالیت
فعالیتهایی مانند رقص آرام یا حرکات کششی همراه موسیقی، حس شادی ایجاد میکنند. سالمندان با انگیزه بیشتری در این تمرینها شرکت میکنند و به فعالیت ادامه میدهند.
کاهش علائم افسردگی
مطالعات نشان میدهد موسیقی پرانرژی سطح دوپامین را در مغز بیماران پارکینسونی افزایش میدهد. این تغییر شیمیایی خلقوخو را بهتر میکند و نشانههای افسردگی را کم میکند.
دیدگاه علمی: موسیقی و مغز
تصویربرداری fMRI نشان میدهد که موسیقی بخشهای زیادی از مغز را فعال میکند؛ از جمله هیپوکامپ برای حافظه، قشر حرکتی برای حرکت و آمیگدال برای احساسات. در آلزایمر، این تحریک عصبی به حفظ توانایی یادآوری کمک میکند. در پارکینسون، ریتم موسیقی مسیرهای حرکتی را منظمتر میکند و کمبود سیگنالهای حرکتی را جبران میکند.
روشهای موسیقیدرمانی
-
پلیلیست شخصی: آهنگهای محبوب دوران جوانی اثر بیشتری ایجاد میکنند.
-
آوازخوانی: این کار توانایی گفتاری و تنفسی را تقویت میکند.
-
نواختن ساز ساده: سازهای کوبهای یا ارف باعث بهبود هماهنگی دست و چشم میشوند.
-
حرکات موزون سبک: این حرکات تعادل و انعطافپذیری را بهتر میکنند.
-
تمرینهای ریتمیک: فعالیتهایی مانند دست زدن یا ضرب گرفتن، هماهنگی عضلات را افزایش میدهند.
نمونه برنامه هفتگی موسیقیدرمانی
| روز هفته | فعالیت | مدت زمان |
|---|---|---|
| شنبه | گوش دادن به پلیلیست خاطرهانگیز | ۳۰ دقیقه |
| دوشنبه | آواز گروهی | ۴۵ دقیقه |
| چهارشنبه | نواختن ساز ساده | ۲۰ دقیقه |
| پنجشنبه | تمرین ریتمیک | ۳۰ دقیقه |
| جمعه | موسیقی آرام قبل خواب | ۲۰ دقیقه |
این برنامه بر اساس توانایی و علاقه سالمند قابل تغییر است.
نمونه موفقیتآمیز
یک مرکز مراقبت در تورنتو، برنامه موسیقیدرمانی ششماهه اجرا کرد. پس از این دوره، بیماران آلزایمری حافظه کوتاهمدت بهتری نشان دادند و بیماران پارکینسونی تعادل بیشتری در راه رفتن پیدا کردند. خانوادهها گزارش دادند که سالمندان شادتر و فعالتر شدهاند.
نقش خانواده
خانوادهها نقش مهمی در اجرای موسیقیدرمانی در خانه دارند:
-
تهیه پلیلیست شخصی از آهنگهای مورد علاقه سالمند
-
تشویق او به آواز یا نواختن ساز
-
ایجاد محیط آرام برای گوش دادن به موسیقی
-
حفظ برنامه منظم اجرای موسیقی
مزایای کلی موسیقیدرمانی سالمندان
-
کاهش اضطراب و افسردگی
-
بهبود کیفیت خواب
-
افزایش تمرکز و توجه
-
بالا رفتن عزتنفس
-
تقویت روابط اجتماعی
-
کاهش احساس تنهایی
چالشها و محدودیتها
-
کمبود درمانگران متخصص
-
هزینه بالای جلسات حرفهای
-
مشکلات شنوایی در برخی سالمندان
-
نیاز به هماهنگی با سایر درمانها
بخش بزرگی از این چالشها را میتوان با آموزش خانواده و استفاده از ابزارهای ساده مانند اسپیکرهای قابل حمل برطرف کرد.
نتیجهگیری
موسیقیدرمانی برای سالمندان مبتلا به آلزایمر و پارکینسون، روشی علمی و لذتبخش است که ذهن و جسم را تقویت میکند. این روش با فعالسازی بخشهای سالم مغز، کاهش اضطراب، تقویت حافظه و ایجاد انگیزه برای حرکت، کیفیت زندگی سالمندان را بالا میبرد. خانوادهها و مراکز مراقبت میتوانند با گنجاندن موسیقیدرمانی در برنامه روزانه، گام مؤثری برای بهبود سلامت روانی و جسمی سالمندان بردارند.
